Het lijkt erop dat Hollywood een stuk Iersheid wil hebben. Er doet een gerucht de ronde dat Michael Fassbender aan een filmadaptatie werkt van Cú Chulainn, de mythische held van Ulster.
Gleesons cast omvat Colin Farrell en Cillian Murphy.
Iersheid is echter een complex iets, en hangt vaak met taal samen.
“Het beste zou zijn, het te verbieden,” zei Gleeson in een recent interview. Hij had het over het spreken van Gaeilge (Iers) – en maakte natuurlijk een grapje. Gleeson zelf is er vloeiend in, en Cillian Murphy eveneens. “Wij zijn tegendraads,” legde Gleeson uit. “Zouden we het verbieden, dan zou elkeen het willen spreken!”
Naast Gaeilge zijn er twee andere talen die erkend worden als een onderdeel van de samenstelling van het eiland: Ullans en Cant. Cant verwijst naar de dialecten die door het Ierse Reizigersvolk gesproken worden, zoals dit treffend werd vertolkt door Brad Pitt in de film Snatch van Guy Ritchie.
Ullans is de variant van het Scots die in de 17de eeuw naar Ulster werd gebracht. Er zijn tot op heden geen cursussen voor, maar de Ullans Speakers Association in Ballymoney in Antrim werkt al een poos met scholen samen om het Ullans tot bij een nieuwe generatie te brengen.
Levende talen
Het vergt hard werk om een onderdrukte taal (zoals Gaeilge/Iers in de 19de eeuw) te redden, maar deze is thans goed gevestigd en trekt studenten van over de gehele wereld aan.
An Droichead in Belfast biedt conversatieklassen van één sessie per week, tezamen met taalcursussen voor alle niveaus, maar indien je volledige onderdompeling wilt, ga dan naar de Gaeltacht (de Ierssprekende gebieden) die over het eiland is verstrooid.
Ondertussen organiseert
Feicim cursussen op Inis Oírr, het kleinste van de Aran-eilanden (dat overigens in de begingeneriek van de komediereeks Father Ted figureert). Er zijn weekend- en vijfdaagse cursussen voor beginners tot gemiddelde sprekers, en zelfs weekends voor singles.
Wiens vakantie is het eigenlijk?
“Het was een van de genietbaarste vakanties die ik ooit had,” schrijft Margaret Hogan over haar cursus bij Feicim. “Alles was zo mooi en gerelaxt. We wandelden, praatten, zwommen, lachten, visten, dansten – onderwijl de hele tijd ons Iers verbeterend.”
Er wordt een ander accent gesproken in Donegal, de thuisbasis van Oideas Gael in Glencolmcille. Sedert 1984 zijn er honderden mensen op afgekomen voor zijn taallessen en activiteiten waaronder schilderen, muziek en dans.
”Ik ontmoette Amerikanen, Zwitsers, Australiërs en zelfs een Israëlische soldaat die cupla focal [enkele woorden] leerden,” zegt Sarah Ryder, assistent-aanbestedingsredacteur bij RTÉ, die haar kennis bijspijkerde in het noordwesten van het eiland. “De omgeving is wonderlijk, en je hebt enorm veel pret. Alsof je op schoolreis bent, maar dan zonder avondklok!”
Ook New Yorker Séamas Ó Feinneadh werd meteen in het bad getrokken in Oideas Gael. “Mijn lerares sprak in ijltempo, maar zij en de rest van de klas hadden begrip en overtuigden mij – de enige Poncán (Yankee) – om in de klas te blijven. Het was zo opwindend, me tussen sprekers van het Iers te bevinden, dat het me werkelijk niet kon schelen in welke klas ik zat.”
De band met ons erfgoed onderhouden
Taal kan wel met identiteit verbonden zijn, maar gaat evenzeer over een andere instelling. Wanneer je een oude taal aanleert, leer je een andere manier van denken – en misschien oude waarden in ere te herstellen.
Over Iers spreken zegt Brendan Gleeson: “Het is een gelegenheid om in contact te blijven met 2.000 jaar craic [plezier] en wijsheid – en dat kunnen we goed gebruiken!”