De talen van Ierland

Het gerucht gaat dat Ieren goed kunnen ouwehoeren. Nou, dat gerucht klopt. HHet Engels en Iers (Gaelic of Gaeilge) zijn de twee officiële talen van de Republiek Ierland, en in Noord-Ierland hoor je de zachte tonen van het Ullans. We hebben genoeg om over te praten

Mourne Mountains, County Down
Mourne Mountains, County Down

Iedereen op het eiland Ierland spreekt Engels, maar wij zijn zo werelds dat je in onze dorpen en steden ook allerlei andere talen kunt horen, van Pools tot Koreaans tot Braziliaans - je hoeft alleen maar je oren te spitsen.

Talen van de Republiek Ierland

De Gaelic taal in Ierland - Gaeilge, zoals het Iers plaatselijk bekend staat - is een Keltische taal. Het is een van de oudste, en meest historische, geschreven talen ter wereld volgens Foras na Gaeilge. De poëtische klank ervan is te horen in scholen in het hele land, maar ook in de winkels, pubs, straten, fairs en festivals in de Gaeltacht (Iers sprekende) regio's.

Hou je ogen open want zo gauw je aankomt, krijg je al te maken met het Iers. Alle straten en verkeersborden in de Republiek Ierland zijn namelijk zowel in het Engels als in het Iers.

Kinsale, County Cork
Kinsale, County Cork

Engels is zonder twijfel de hoofdtaal van Ierland, maar daar hebben we natuurlijk een eigen draai aan gegeven met het zogenaamde Hiberno-Engels. Hiberno-Engels vermengt de grammaticale stijl van het Iers met de Engelse taal. Hier zijn een paar zinnen die je op vakantie in Ierland kunt horen:

"C'mere till I tell you." "Kom eens hier zodat je me kunt horen. Ik moet je iets vertellen."
"You never asked if I'd a mouth on me." “Je hebt helemaal niet gevraagd of ik honger had."

De meeste mensen die je tegenkomt spreken wel een cúpla focal (een paar woorden) Iers. Pogingen om de lokale taal te spreken worden zeker gewaardeerd door de plaatselijke bewoners. Hier zijn wat zinnen om mee te beginnen, mocht je het ook eens willen proberen…

“Ar maith leat damhsa?” (“Wil je dansen?”). Fonetisch: air-wee-let-douwsa.

“Dha Guinness le do thoil” (“Twee Guinness, alstublieft”). Fonetisch: goh-Guinness-leh-duh-hull.

“Nach bhfuil an aimsir go h-Alainn?!” (“Is het geen prachtig weer?”). Fonetisch: nok-wil-on-aim-shurr-guh-holling

“Dia duit” ("God zij met je") betekent “hallo”. Fonetisch klinkt het als die-ja-gwitsj.
“Conas ata tú?” ("Hoe gaat het ermee?") kan ook gebruikt worden als begroeting. Fonetisch klinkt het als Kjoenus-atta-toe.
“Sláinte” ("Proost" of "Op de gezondheid") wordt meestal gebruikt bij het heffen van een glas. Fonetisch klinkt het als sloan-tje.

Schrijfster Felicity Hayes-McCoy die in de Gaeltacht regio Dingle woont, heeft het volgende advies voor bezoekers die meer van de taal willen horen:

"Ga in een hoekje zitten en luister naar het Iers dat door de plaatselijke bewoners wordt gesproken in de meeste Gaeltacht pubs. Of stem je radio af op Raidió na Gaeltachta . De zender is overal in Ierland te ontvangen en je hoort er de traditionele deuntjes en liedjes. Of kijk in je hotelkamer of B&B naar programma's van TG4, de Iers sprekende televisiezender, mét Engelse ondertiteling. Je kunt je zelfs opgeven voor een talencursus of een van de websites bekijken zoals Bitesize Irish voordat je hierheen komt. Zo heb je vast een voorproefje van wat je kan verwachten".

Talen in Noord-Ierland

In Noord-Ierland is Engels de hoofdtaal. Maar ook het Ullans (Ulster-Schots) en Iers zijn beide erkend als cultureel belangrijk. Daarom vind je in Belfast het kunst- en cultuurcentrum van het Iers, Culturlann, en het Ulster-Schots taleninstituut met aandacht voor Ulster-Schotse teksten.

En wat is Ullans? Het is een variant van het Schots, en de taal kwam in de vroeg 17e eeuw met Schotse kolonisten mee naar Ulster. Schots hoort bij de West-Germaanse taalfamilie. Het heeft een mooie, lyrisch klinkende tongval die tegenwoordig op universiteiten wordt geleerd. Misschien ken je zelfs wel wat Ulster-Schots zonder dat je het wist! Wel eens gehoord van de Schot Robert Burns? Hij schreef de tekst van een gedicht dat met Nieuwjaar overal in Groot-Brittannië gezongen wordt: Auld Lang Syne, dat vertaald kan worden als Vervlogen Tijden.

Dus welkom in Ierland, ofwel Fáilte go hEireann, of Fair Faa Yae tae Airlan.

Meer informatie

Foras na Gaelige is een goede eerste stop voor meer informatie over het Iers in Ierland. En voor de Ulster-Schotse taal en cultuur kun je terecht bij het Ulster Scots Agency.